{"id":78,"date":"2014-03-29T23:09:17","date_gmt":"2014-03-29T22:09:17","guid":{"rendered":"http:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/?p=78"},"modified":"2014-03-31T19:28:03","modified_gmt":"2014-03-31T17:28:03","slug":"czas-w-kadrze-zatrzymany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/2014\/03\/czas-w-kadrze-zatrzymany\/","title":{"rendered":"CZAS W KADRZE ZATRZYMANY"},"content":{"rendered":"

CZAS W KADRZE ZATRZYMANY<\/b> <\/span><\/span><\/p>\n

Kiedy 19.X.1850 roku w rodzinie lwowskiego stolarza Ignacego Janusza urodzi\u0142 si\u0119 pierwszy syn Edward nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce wniesie on trwa\u0142y wk\u0142ad w dziedzictwo kulturowe kraju, kt\u00f3ry w tamtych czasach nie mia\u0142 swojej to\u017csamo\u015bci , a po latach jego prace znajd\u0105 si\u0119 w zbiorach muzealnych stanowi\u0105c najwi\u0119ksz\u0105 w Polsce kolekcj\u0119 szklanych negatyw\u00f3w. W stuletni\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci przypadaj\u0105c\u0105 w dniu 3.III.2014 roku warto przypomnie\u0107 sylwetk\u0119 Edwarda Janusza cesarskiego i kr\u00f3lewskiego nadwornego fotografa z Rzeszowa. <\/span><\/span><\/p>\n

Posta\u0107 ta niemal zupe\u0142nie nieobecna w historii polskiej fotografii zas\u0142uguje na zainteresowanie i umieszczenie go w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy wp\u0142yn\u0119li na percepcj\u0119 potomnych przekazuj\u0105c obrazy przesz\u0142o\u015bci zatrzymane na szkle.<\/span><\/span><\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na wielko\u015b\u0107 zbioru licz\u0105cego ponad 35 tysi\u0119cy szklanych i celuloidowych negatyw\u00f3w oraz kilku tysi\u0119cy fotografii z prze\u0142omu XIX i XX wieku dorobek artystyczny rzeszowskiego fotografa zas\u0142uguje na co\u015b wi\u0119cej ni\u017c przechowywanie w archiwach lokalnego muzeum.<\/span><\/span><\/p>\n

Edward Janusz pozostawi\u0142 dla miasta Rzeszowa , w kt\u00f3rym \u017cy\u0142 i sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 tw\u00f3rczego \u017cycia ogromny spadek, kt\u00f3rym niewiele miast mog\u0142oby si\u0119 poszczyci\u0107 i wykorzysta\u0107 do swojej promocji.<\/span><\/span><\/p>\n

Zatrzymuj\u0105c czas w kadrze pozostawi\u0142 nam wsp\u00f3\u0142czesnym kronik\u0119 w obrazach oddaj\u0105cych klimat tamtych lat i senn\u0105 urod\u0119 galicyjskiego miasteczka jakim by\u0142 Rzesz\u00f3w kiedy nale\u017ca\u0142 do cesarstwa austro -w\u0119gierskiego.<\/span><\/span><\/p>\n

Niew\u0105tpliwa warto\u015b\u0107 tych zdj\u0119\u0107 maj\u0105cych dzi\u015b charakter dokumentu sprawia, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni s\u0105 o wiele bardziej \u015bwiadomi swojej przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/span><\/p>\n

Tamten Rzesz\u00f3w to malownicze zak\u0105tki i zau\u0142ki wype\u0142nione zapachem chleba z pobliskich piekarni.To cisza przerywana stukotem kopyt ko\u0144skich ,doro\u017cek i furmanek ch\u0142opskich, gwarem z plac\u00f3w targowych, muzyk\u0105 dobiegaj\u0105c\u0105 z ogrodu miejskiego ulubionego miejsca wypoczynku rzeszowian , czy te\u017c tupotem \u017co\u0142nierskich but\u00f3w stacjonuj\u0105cego tam austriackiego garnizonu. To dominuj\u0105cy nad miastem zamek, kt\u00f3ry przebudowywali kolejni w\u0142a\u015bciciele, ko\u015bci\u00f3\u0142 oo. Bernardyn\u00f3w z cudown\u0105 figur\u0105 Matki Bo\u017cej , otoczony ogrodami i jeziorem, przyci\u0105gaj\u0105cy t\u0142umy wiernych, ratusz z rynkiem otoczony secesyjnymi kamieniczkami gromadz\u0105cy mieszka\u0144c\u00f3w w wa\u017cnych okoliczno\u015bciach, pomniki Mickiewicza i Ko\u015bciuszki b\u0119d\u0105ce wyrazem patriotyzmu lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. To tak\u017ce budynki dawnego Konwentu oo. Pijar\u00f3w mieszcz\u0105ce szko\u0142\u0119, kt\u00f3rej uczniami byli mi\u0119dzy innymi wynalazca lampy naftowej Ignacy \u0141ukasiewicz, tw\u00f3rca pierwszej polskiej gramatyki Onufry Kopczy\u0144ski, czy te\u017c \u015bwiatowej s\u0142awy botanik profesor W\u0142adys\u0142aw Szafer. Tamten Rzesz\u00f3w to te\u017c pocz\u0105tkowo niepozorny budynek dworca kolejowego, stary cmentarz z malowniczymi nagrobkami, Plac Farny wype\u0142niony fiakrami, budynek \u201dSoko\u0142a \u201e i \u015blizgawka b\u0119d\u0105ca atrakcj\u0105 w zimowe dni. To r\u00f3wnie\u017c rynek Nowego Miasta – centrum dzielnicy \u017cydowskiej z placem targowym i synagogami, przeprawa promowa przez Wis\u0142oki brukowane ulice, kt\u00f3rymi przeci\u0105ga\u0142y tabory wojskowe obu wojen.<\/span><\/span><\/p>\n

S\u0142owo opisowe pozostaje bezradne wobec emocjonalnego oddzia\u0142ywania obrazu bo nie ma takiego zasi\u0119gu jak buduj\u0105ce nastr\u00f3j stare fotografie. Dopiero na nich wida\u0107 jak pi\u0119kne by\u0142y \u00f3wczesne stroje , jak zmienia\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne ulice miasta i jego zasi\u0119g terytorialny wskutek rozbudowy, jak w tamtych czasach \u017cyli mieszka\u0144cy z r\u00f3\u017cnych warstw spo\u0142ecznych, jak celebrowano wydarzenia czy przebiega\u0142y uroczysto\u015bci religijne lub pa\u0144stwowe.<\/span><\/span><\/p>\n

Edward Janusz przeszed\u0142 d\u0142ug\u0105 drog\u0119 od porucznika wojsk austriackich zafascynowanego malarstwem i fotografi\u0105 do w\u0142asnego zak\u0142adu fotograficznego, jednego z najbardziej presti\u017cowych w Galicji, kt\u00f3ry otworzy\u0142 1.VII.1886 roku.<\/span><\/span><\/p>\n

W ci\u0105gu sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu o\u015bmiu lat panowania cesarza Franciszka J\u00f3zefa dba\u0142o\u015b\u0107 o Galicj\u0119 ograniczy\u0142a si\u0119 do budowy tzw. drogi cesarskiej z Krakowa do Lwowa przez Rzesz\u00f3w i w 1813 roku kamiennego mostu na Wis\u0142oku. Po sprzedaniu cesarzowi przez Lubomirskich ostatnich praw dziedzicznych Rzesz\u00f3w sta\u0142 si\u0119 miastem kr\u00f3lewskim, a p\u00f3\u017aniejsze zmiany polityczne w monarchii austriackiej sprawi\u0142y, \u017ce Rzesz\u00f3w wszed\u0142 w okres autonomii.<\/span><\/span><\/p>\n

W takich realiach zacz\u0119\u0142a rozwija\u0107 si\u0119 fotografia Edwarda Janusza, kt\u00f3rej pocz\u0105tki zwi\u0105zane by\u0142y z rodzinnym miastem Lwowem.<\/span><\/span><\/p>\n

Cho\u0107 nigdy nie zabiega\u0142 o wielki rozg\u0142os ,w swoim rzemio\u015ble sta\u0142 si\u0119 z czasem niedo\u015bcigniony co zreszt\u0105 potwierdzi\u0142 tytu\u0142 nadany mu w majestacie cesarskim przez wiede\u0144skich urz\u0119dnik\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n

Na jego us\u0142ugi zapanowa\u0142a w Rzeszowie wielka moda i ka\u017cdy chcia\u0142 mie\u0107 portret jak si\u0119 m\u00f3wi\u0142o \u201eod Janusza\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n

Nie zamyka\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w atelier. Sw\u00f3j obiektyw kierowa\u0142 na rzeszowskie ulice i ludzi kt\u00f3rych na nich spotyka\u0142. By\u0142 \u015bwiadkiem i uwiecznia\u0142 wa\u017cne momenty w \u017cyciu miasta lub te\u017c po prostu zwyk\u0142e, codzienne \u017cycie staj\u0105c si\u0119 jego najlepszym ilustratorem. Z uwagi na wielk\u0105 znajomo\u015b\u0107 tematu bywa\u0142 cz\u0119stym go\u015bciem w koszarach gdzie fotografowa\u0142 musztry, \u0107wiczenia czy pokazy.<\/span><\/span><\/p>\n

Bez jego fotografii nie zobaczyliby\u015bmy ods\u0142oni\u0119cia pierwszego na ziemiach polskich pomnika Tadeusza Ko\u015bciuszki w 1898 roku, uroczysto\u015bci z otwarcia po\u0142\u0105czenia kolejowego z Jas\u0142em, kolejnej rocznicy bitwy pod Grunwaldem, wizyty cesarza w Galicji, manewr\u00f3w wojskowych, arcyksi\u0119cia Maksymiliana w rzeszowskim garnizonie, przylotu do Rzeszowa pierwszego lotnika i wielu innych.<\/span><\/span><\/p>\n

Jednak tym co fascynowa\u0142o go najbardziej by\u0142y portrety mieszka\u0144c\u00f3w miasta, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych zdarza\u0142y si\u0119 obrazy niezwyk\u0142e o wielkich walorach artystycznych. Do naszych czas\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 du\u017co wyj\u0105tkowych i zapadaj\u0105cych w pami\u0119\u0107 fotografii budowanych najprostszymi \u015brodkami opartymi na grze \u015bwiat\u0142a i wydobycia osobowo\u015bci modela.<\/span><\/span><\/p>\n

Jego przemy\u015blane kompozycje pokazuj\u0105 do jakiej maestrii doszed\u0142 w u\u017cyciu \u015bwiat\u0142a, a niejednokrotnie kunsztowne aran\u017cacje z udzia\u0142em te\u0142 i rekwizyt\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce osi\u0105gn\u0105\u0142 wielkie powodzenie w swojej profesji zyskuj\u0105c s\u0142aw\u0119 \u015bwietnego portrecisty.<\/span><\/span><\/p>\n

Jego portrety fascynuj\u0105 pi\u0119knym \u015bwiat\u0142em i zr\u00f3\u017cnicowaniem temat\u00f3w. Ukazuj\u0105 one niezwyk\u0142o\u015b\u0107 \u00f3wczesnej techniki fotograficznej, kt\u00f3ra w por\u00f3wnaniu ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 fotografi\u0105 cyfrow\u0105 stawia j\u0105 na przegranej pozycji z uwagi na nieprawdopodobnie du\u017c\u0105 tonalno\u015b\u0107 i mi\u0119kko\u015b\u0107 obrazu.<\/span><\/span><\/p>\n

Popularno\u015b\u0107 atelier Edwarda Janusza przyci\u0105ga\u0142a klient\u00f3w chc\u0105cych mie\u0107 niepowtarzalne portrety bowiem pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 on stylizacj\u0105 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do malarstwa polskiego mi\u0119dzy innymi Jana Matejki, co nadawa\u0142o jego pracom szczeg\u00f3ln\u0105 przenikliwo\u015b\u0107 i przywo\u0142ywa\u0142o polityczny kontekst dziejowy.<\/span><\/span><\/p>\n

Ciekawe aran\u017cacje Edwarda Janusza w du\u017cym stopniu wykorzystywa\u0142y ruch oraz odnosi\u0142y postacie do r\u00f3\u017cnych sytuacji co nadawa\u0142o im wra\u017cenie niewymuszonej swobody.<\/span><\/span><\/p>\n

Wprowadza\u0142 r\u00f3wnie\u017c do swoich fotografii anegdot\u0119, kt\u00f3ra porusza wyobra\u017ani\u0119 i decyduje o wyj\u0105tkowo\u015bci prac. W portretach potrafi\u0142 wydoby\u0107 z twarzy te cechy, kt\u00f3re najmocniej wybija\u0142y si\u0119 w osobowo\u015bci modela o dodawa\u0142o autentyczno\u015bci.<\/span><\/span><\/p>\n

Stosowa\u0142 r\u00f3\u017cnorakie kadry traktuj\u0105c indywidualnie ka\u017cdego klienta , korzystnie modeluj\u0105c \u015bwiat\u0142em i cieniem twarze i sylwetki.<\/span><\/span><\/p>\n

Nie by\u0142o to zwyk\u0142e rzemios\u0142o, a tym o wyr\u00f3\u017cnia\u0142o jego portrety by\u0142o \u015bwiat\u0142o wewn\u0119trzne, tajemne i pe\u0142ne mocy widziane oczyma duszy artysty.<\/span><\/span><\/p>\n

W jego atelier powstawa\u0142y obrazy zdumiewaj\u0105co perfekcyjne ,ol\u015bniewaj\u0105ce maestri\u0105 i pot\u0119g\u0105 wyrazu, bezwzgl\u0119dnie doskona\u0142e warsztatowo, przejawiaj\u0105ce znajomo\u015b\u0107 tradycji malarskiej z poprzedniego wieku.<\/span><\/span><\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce z us\u0142ug zak\u0142adu korzysta\u0142a ogromna liczba klient\u00f3w, a w Rzeszowie do dobrego tonu nale\u017ca\u0142o mie\u0107 portret sygnowany jego nazwiskiem. Przez 30 lat zajmowania si\u0119 fotografi\u0105 przekroczy\u0142 ramy komercji nadaj\u0105c swojej pracy wymiar artystyczny. Pozostawi\u0142 dla nas prawd\u0119 historyczn\u0105 o Rzeszowie i jego mieszka\u0144cach Polakach, \u017bydach, Rusinach i Austriakach , kt\u00f3rzy wszyscy razem kszta\u0142towali niepowtarzalne oblicze miasta.<\/span><\/span><\/p>\n

Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 na prze\u0142omie wiek\u00f3w by\u0142a wielowymiarowa, a prasa nie szcz\u0119dzi\u0142a mu pochwa\u0142. Wydawa\u0142 kartki pocztowe z widokami miasta po raz pierwszy z napisami w j\u0119zyku polskim, od czasu do czasu urz\u0105dza\u0142 wystawy swoich zdj\u0119\u0107 poza zak\u0142adem ,wreszcie otworzy\u0142 sklep z przyborami fotograficznymi.<\/span><\/span><\/p>\n

Przy tym wszystkim znajdowa\u0142 czas na prac\u0119 spo\u0142eczn\u0105 co stawia\u0142o go w gronie znanych i szanowanych. Po jego \u015bmierci zak\u0142ad pozosta\u0142 w r\u0119kach rodziny i dzia\u0142a\u0142 jeszcze do dat 90-tych XX wieku chocia\u017c ju\u017c pod innym szyldem. Pochowano go na cmentarzu rzeszowskim na Pobitnem, a lokalna prasa , kt\u00f3ra sprzyja\u0142a mu przez ca\u0142e \u017cycie odnotowa\u0142a to wydarzenie:<\/span><\/span><\/p>\n

\u201e\u015ap. Edward Janusz by\u0142y porucznik wojsk austriackich, cz\u0142onek za\u0142o\u017cyciel Soko\u0142a zmar\u0142 3.III.1914roku .\u015ap. Janusz ch\u0119tnie bra\u0142 udzia\u0142 w pracach publicznych i cieszy\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie og\u00f3ln\u0105 sympati\u0105 i powa\u017caniem. Zak\u0142ad sw\u00f3j doprowadzi\u0142 do rz\u0119du pierwszych w kraju i dlatego uzyska\u0142 tytu\u0142 c.k. nadwornego fotografa.\u201d<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

El\u017cbieta Kaliszewska<\/a>, prawnuczka Edwarda Janusza.<\/p>\n

[wptf id=”4″]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

CZAS W KADRZE ZATRZYMANY Kiedy 19.X.1850 roku w rodzinie lwowskiego stolarza Ignacego Janusza urodzi\u0142 si\u0119 pierwszy syn Edward nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce wniesie on trwa\u0142y wk\u0142ad w dziedzictwo kulturowe kraju, kt\u00f3ry w tamtych czasach nie mia\u0142 swojej to\u017csamo\u015bci , a po latach jego prace znajd\u0105 si\u0119 w zbiorach muzealnych stanowi\u0105c najwi\u0119ksz\u0105 w Polsce kolekcj\u0119 szklanych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-78","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-archiv"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=78"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions\/83"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=78"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=78"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/obscuraphoto.eu\/WordPress3\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=78"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}